Những thông tin thú vị chưa biết hết về chức năng của vòi voi

Những thông tin thú vị chưa biết hết về chức năng của vòi voi

Khoa học Khoa học đời sống Sự kiện trong tuần Văn hóa Xã hội

Hiểu rồi mới thấy voi đúng là một loài vô cùng độc đáo trong thế giới động vật với rất nhiều kỷ lục được chúng nắm giữ đó!

Vòi voi được các nhà vạn vật học ví như “bàn tay” của voi, một bàn tay khéo léo biết làm đủ mọi việc, từ nhổ bật rễ cây đến nhặt một đồng xu trên đất. Những thông tin thú vị chưa biết hết về chức năng của vòi voi: vòi mạnh mẽ nhưng mềm dẻo nhờ được cấu tạo bởi hàng trăm ngàn cơ mà voi có thể dùng vòi để lấy thức ăn, tắm, tỏ bày tình cảm…

Mất cả năm để học sử dụng vòi

“Chú voi con tò mò tiến đến gần cá sấu đang nằm bất động trong dòng nước bùn màu rỉ đồng của sông Limpopo, gân đám cỏ cây rậm rạp. Gã cá sấu thâm hiểm thi thào: “Đến gần chút nữa nhóc con!”. Bất chợt gã há to mõm, đớp lấy cái vòi của voi con, lúc ấy chỉ dài cỡ chiếc giày ống. Cá sấu ra sức kéo, trong khi voi con trên bờ cố sức ghì lại. Cái vòi dài ra, dài ra…”. Trên đây là cách giải thích tại sao vòi voi lại dài của Rudyard Kipling, tác giả The book of the jungle, trong một truyện ngắn dành cho trẻ em. Thật vậy, cái phần lủng lẳng ấy luôn gợi tò mò và say mê nơi con người, bởi sự kết hợp kỳ lạ giữa mềm dẻo, tinh tế và sức mạnh.

Những thông tin thú vị chưa biết hết về chức năng của vòi voi - Ảnh 1

Vòi là dụng cụ thiết yếu trong cuộc sống thường ngày của voi. Không có vòi, voi buộc phải quì xuống khi ăn hoặc phải có cái cổ dài như hươu cao cổ. Nhưng sự tiến hoá đã quyết định khác đi. Cách đây 55 triệu năm, tổ tiên đầu tiên của loài voi có vóc không lớn hơn một con heo, tuy vậy có môi trên rất năng động, như loài heo vòi (tapir) ngày nay. Bị cạnh tranh bởi các loài ăn cỏ khác khéo léo hơn, vóc voi to dần lên qua hàng thế kỷ để tìm thức ăn ở cành cao hơn. Voi lớn hơn hẳn, và để chạm đất nó có sọ rất dài và hàm dưới cũng dài ra với răng lớn dạng xẻng. Nhiều thế kỷ nữa trôi qua, cái đầu gồ nhỏ dần đi đồng thời vòi dài thêm ra.

Cách đây khoảng 7 triệu năm, vòi voi đã dài như hiện nay. Xác mammouth, tổ tiên của voi, được tìm thấy ở trạng thái đông giá trong đầm than bùn ở Siberie, là bằng chứng. Voi châu Á và voi châu Phi khác nhau về tầm vóc, độ lớn của tai, dạng lưng và cả vòi. Vòi voi châu Phi gồm nhiều nếp gấp sâu trên da, dạng vòng, còn vòi voi châu Á nhăn hơn và có vẻ cứng hơn. Nhưng cả hai đều có hệ cơ phức tạp. Vào đầu thế kỷ 19, Georges Cuvier, nhà động vật học và cổ sinh vật học người Pháp cùng các cộng sự viên nghiên cứu vòi voi đã đưa ra con số gần 40.000 cơ. Một khảo sát gần đây dưới kính hiển vi nêu con số thông kê chính xác: có 148.198 cơ ở vòi voi.

Những cơ nhỏ ấy phân bổ thành bó trên toàn bề mặt của vòi, không có xương và sụn, tạo nên một cơ quan mềm dẻo nhất trong thế giới động vật. Những chú voi khéo léo có thể dùng vòi nhặt một hột đậu phộng trên đất, tách vỏ với lưng vòi, thổi bay vỏ và đưa hột đã bóc vỏ vào miệng.Tài khéo ấy đạt được không chỉ trong một ngày. Sau thai kỳ 22 tháng, voi cái cho ra đời một voi con đã có vòi. Nhưng voi con cần ít nhất một năm để học sử dụng vòi thành thạo. Cái vật dài lủng lẳng đu đưa trước mặt ấy hẳn làm voi phải bối rối trong thời kỳ đầu của cuộc sống, vì có voi con đã bước dẫm phải lên vòi, như muốn nhổ nó đi. Khi voi bú mẹ, cái vòi là vật cản trở cồng kềnh.

Sử dụng vòi để tắm

Các nhà vạn vật học thường bảo: với vòi, voi có một “bàn tay rắn”, đầu vòi để nắm các vật. Vòi voi châu Phi có 2 mấu, như 2 ngón tay cầm nắm được, mà voi cầm vật bằng cách kẹp, như người với ngón cái và ngón trỏ. Voi Ấn Độ chỉ có một mấu ở đầu vòi, nhưng cầm nắm không kém khéo léo. Với ngón tay duy nhất ấy, voi cầm được vật rất nhỏ, bằng cách gập vòi vào sát mặt dưới vòi. Được huấn luyện, voi ở rạp xiếc và ở vườn bách thú có thể lập nên kỳ tích. Nếu khả năng nhặt một cây kim trên đất để đặt vào lòng bàn tay của người huấn luyện thú xem ra là việc hiếm, nhưng chuyện voi dùng vòi nhặt một đồng xu trên đất chỉ là trò chơi.Những thông tin thú vị chưa biết hết về chức năng của vòi voi - Ảnh 2

Hình thái học của vòi voi rất đặc biệt, có thể dài đến 2 mét, nặng 250 kílô, được phủ lông nhạy cảm như râu mèo. Phần nhạy cảm nhất là mấu cầm nắm được, phủ đầy dây thần kinh. Vòi là tập hợp của mũi và môi trên, gồm 2 ống hô hấp phân cách nhau bằng một thành suốt chiêu dài vòi. Voi có thể thở bằng miệng, nhưng nó thường sử dụng vòi. Khứu giác của voi đặc biệt phát triển. Trên vùng đất xa lạ, khi giương vòi cao phía trước voi có thể nhận ra sự nguy hiểm, cả sự hiện diện của một voi khác phái. Trong giai đoạn động đực, voi cái và voi đực toát ra một mùi đặc biệt mà chúng có thể cảm nhận từ rất xa.

Chức năng chính của vòi là lấy thức ăn. Voi ăn rất nhiều, một voi đực trưởng thành ngốn khoảng 270kg rơm cỏ mỗi ngày. Thức ăn của voi gồm đủ loại thực vật: cỏ, rễ cây, cành, trái, vỏ. Voi có thể dùng vòi nhổ bật rễ cây nhỏ, lắc rễ để rơi đất trước khi nuốt trọn, hay dùng vòi với các nhánh non ở trên cao. Do nhìn kém, voi không phân biệt rõ non, già, nhưng khứu giác nhạy bén giúp voi phát hiện những nhánh cây non. Kẻ phàm ăn ấy cũng uống nhiều không kém. Voi uống bằng cách hút nước vào vòi rồi phun vào miệng: một voi đực châu Phi có thể uống đến 32 lít nước trong chưa đầy 2 phút và một voi đực châu Á nốc đến 210 lít nước trong vòng 5 phút, mỗi ngụm 10 lít.

Trong mùa khô, vòi giúp voi tìm ra nước bằng cách hút nước từ những lỗ sâu. Khi đến gần một hồ nước voi không bao giờ thiếu thú vui tắm rửa. Dù là nước, bùn hay bụi, voi đều thích cả. Đây là phương cách hiệu quả nhất để bảo vệ làn da nhạy cảm trước nắng hay vết đốt của côn trùng và ký sinh trùng. Vòi cũng là thứ bơm rảy nước khi tắm. Được bảo vệ bởi một màng nhầy chắc che chở 2 khoang mũi, voi không sợ tiếp xúc lập đi lập lại với đất. Voi hút nước đầy vòi, rồi nhấc cao trên đầu để rảy nước trên thân, và bắt đầu lại cho đến khi toàn cơ thể nó ướt đẫm. Voi không bỏ lỡ cơ hội được tắm. Dù chậm, voi là tay bơi giỏi, khi bơi vòi nổi trên nước như một nhạc cụ tự nhiên.

Voi thích uống nước cùng bầy, là loài vật sống thành xã hội, thông tin liên lạc với nhau nhờ siêu âm mà tai người không nghe thấy được. Chúng cũng phát ra tiếng rống đặc trưng bằng cách thu hẹp ống vòi. Một số voi Ấn Độ biết cả huýt gió. Voi được thuần dưỡng từ cổ đại. Xưa kia, voi cùng các chiến binh xông trận. Chuyện tướng Hannibal tiến đánh Rome, với đàn voi đông đảo tháp tùng, rốt cuộc chỉ có một con trở về Carthage, là được nhắc đến nhiều. Ngày nay, voi được dùng để khai phá rừng, diễn trò trong các rạp xiếc, vườn bách thú. Con người không chỉ khai thác sức mạnh của voi mà cả khả năng đồng hoá và trí nhớ của nó. Tại Ấn Độ, voi được dùng để kéo, thay thế xe ủi, cần cẩu và máy xúc. Voi có thể dễ dàng nhấc những vật nặng 200 đến 300kg với ngà.

Những thông tin thú vị chưa biết hết về chức năng của vòi voi - Ảnh 3

Hôn nhau với vòi

Đặc biệt, vòi còn giữ một vai trò chủ yếu trong cuộc sống xã hội của voi. Khi gặp nhau, voi chạm đầu hay đẩy nhau bằng cách ép vòi nhau một cách nồng nhiệt. Kiểu chạm nhau đầy tình cảm ấy còn tiến xa đến độ có con nhét vòi vào miệng con kia, mà theo một số người đó là cách voi hôn nhau. Vòi cũng giữ một vai trò quan trọng trong giáo dục. Voi mẹ dùng vòi để dạy dỗ và bảo vệ con. Như một bàn tay sắt bọc nhung, voi mẹ dùng vòi đẩy con về phía con đường mà nó muốn voi con phải theo. Voi mẹ cần kiên nhẫn: có nhiều thứ đầy sức thu hút trong thế giới rộng lớn mà voi con muốn khám phá (cũng bằng vòi) trước khi theo mẹ.

Cuối cùng, với cơ quan đắc dụng và quí giá này, voi báo một môi nguy hiểm sắp xảy ra cho đồng loại. Đúng, vòi giương cao, tai vểnh rộng thành hình quạt, voi tạo một cảnh ngoạn mục, nhưng khổ thay lại là cái đích dễ nhắm cho những kẻ thợ săn rình rập để lấy ngà, nên loài vật to lớn thích sống yên ổn này ngày nay được xếp vào danh sách các động vật đang bị đe doạ.

Nguồn tổng hợp